నవరాత్రి పద్యము ౨౦౧౭

ఈ సారి నవరాత్రికి వాట్సాప్ లో,  భువనైకమాత పలురూపాలను వివరిస్తూ స్నేహితులు పంపిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకొని - రోజుకొక పాదం చొప్పున సీసపద్యము, పదవరోజైన విజయదశమినాడు ఎత్తుగీతి వ్రాసాను.

భగవదాంకితమైన ఈ పద్యములో సంస్కృతనామాలు ఉన్నవి, వాటిలో ఎవైనా వ్యాకరణబద్ధంగా లేనిపక్షాన తెలియజేయండి, సవరిస్తాను.

నమస్సులు,


నవరాత్రి ౨౦౧౭ నవపాదసీసము.
1. కఠినపర్వతరాజు కందువపట్టివి, దురు సింతలేదు మృదుత్వమేను
2. బ్రహ్మచారిణి వయ్యు బంధనవ్యామోహ గృహజీవుల యెడఁ సుదృక్కు వీవు
3. దుర్గమాన్వేషణాంతర్గతప్రశమనవీచివౌ ధర్మదిక్సూచి నీవు
4. నిఖిలజగజ్జనని యఖిలరోచిష్మతీ చరాచరధారయిత్రివమ్మ
5. నీచరాక్షసగణ నిజమూలనిర్మూలకారక గురుగుహ వీరమాత
6. తల్లివై ప్రోచు కాత్యాయనివై కాఁచు దురితము లడచఁగ దుర్గ వీవు
7. కాలభయంకర కల్మషహారిణి కలజన కిల్బిషకాలహంత్రి
8. అచలశక్తియుతేమహాదేవి వృషభాసనాఘవైరీ మౌక్తికామలతేజ
9. శితికంఠు ఘనతపస్సిద్ధికై పటుతర సిద్ధులనొసఁగిన సిద్ధిదాత్రి

తే. వివిధరూపంబులన్ జగద్విదితవిధులఁ
లోకకల్యాణంబున్ భువనైకజనని
కలుగజేసిన నీమహిమలఁ సదమల
ముద మలరుభక్తి స్తుతియించి మొ్రక్కులిడుదు

బే యని గౌరవము

ఈ రోజు రసధునిలో, ఛందస్సులో రవిప్రసాద్ గారు ఇచ్చిన సమస్య ఇది

బే యని గౌరవించిరి కవీశ్వరునిన్ సభలోన నెల్లరున్

సమస్యని ఇవ్వడంలో కూడా ఆయన చక్కటి ప్రతిభను కనబరచినారు. బే ను బు+ఏ గా విడిదీసినప్పుడు కూడా కవీశ్వరుని అనే పదము కవి+ఈశ్వరుని అని విడుతుంది కనుక యతి చెల్లేవిధంగా, అలా కాకుండా బే ను బే గానే విడిచి పూరించిన వారికి కూడా అఖండయతి చెల్లే రీతిలో ఉన్నది.

ఇక నేను పూరించినది ఇది.

రాయలవారికొల్వుకుఁ పరాయిగవచ్చినవాడె యందఱిన్
వ్రాయసకారులెవ్వరని పందెమువేయఁగ బృవ్వుతోడ బా
బాయనిచెప్పివాని తలవంచగ లింగడ వీవు కారణం
బే యని గౌరవించిరి కవీశ్వరునిన్ సభలోన నెల్లరున్

రాయవవారి కొలువుకు పరాయిదేశం నుండి ఒక కవి రావడం, నేను మీరేది చెపితే అది వ్రాయగలను, నాకు ధీటుగా నిలిచే వ్రాయసకారులు ఎవ్వరైనా ఉన్నారాయని అడిగినప్పుడు - ఎంతటి సంక్లిష్టమైన పదబంధాలు, పద్యాలు ఇచ్చినా చటుక్కున వ్రాసిపడేసిన ఆ కవిని బృవ్వటబాబా అనే పద్యాన్ని చదివి తికమకపెట్టిన తెనాలిరామలింగడి కథ జగద్విదితమే. ఆ కథనే నేను పద్యములో వాడుకున్నాను.

బే ను కారణంబే అని వ్రాసుకున్న పిమ్మట మిగతా ఇతివృత్తతాన్ని ఎంచుకోవడం ఒక్కటే మిగిలిన పని. అక్కడ నాకు మనకు ప్రియుడైన వికటకవి సహకరించినాడు.

పతికిఁ జీరఁ గట్టె సతి ముదమున

కందిశంకరయ్యగారు, ఈ విధంగా శెలవిచ్చారు. నిన్న.

కవిమిత్రులారా,
ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...
"పతికిఁ జీరఁ గట్టె సతి ముదమున"
(లేదా...)
"భర్తకుఁ జీరఁ గట్టనది భార్య కడుంగడు మోద మందుచున్"

నేను ఈ విధంగా పూరించాను

ఆ.వె. అయ్యవారు గృహము నందుఁ జేయఁ దొడఁగె
నంగరంగభోగ మతిశయిల్లఁ
గలికి యా ధరణిజకల్యాణ మా దేవి
పతికిఁ జీరఁ గట్టె సతి ముదమున

ఉ. స్మార్త పురోహితుం డొకఁడు చక్కగ జేయ నుపక్రమించె స
ద్వర్తన మాచరించు విధి భార్యయు దోడుగ నిల్వ గేహమున్
మూర్తులఁ దెచ్చి పెండిలి సముద్భవభక్తి మహీజ చెల్వుడౌ
భర్తకుఁ జీరఁ గట్టనది భార్య కడుంగడు మోద మందుచున్

గాలిబ్ అనువాదాలు

గన్నవరపు నరసింహమూర్తిగారు, వున్నావ నాగేశ్వరరావుగారు ఫేస్బుక్కులో గాలిబ్ కవితలను పెట్టి వారి అనువాదాలు ప్రచురించారు.

అది చూసి నేను నరసింహమూర్తిగారితో ద్విపదలో వ్రాయుటలో సౌలభ్య ముండునని సూచించాను. దానిక ప్రతిగా వారు నన్నే ఆ కార్యము మీద వేసుకోమన్నారు.

అది నిన్నటి మాట. ఈ రాత్రికి కానీ తీరికదొరకలేదు. కూచున్న కాసేపులో ద్విపదలోనే మూడు కవితలకూ అనువాదాలు తయారైనాయి.

మొదటిది మాత్రము ఒకటిన్నర ద్విపద తయారయి తగ్గనని మొరాయించింది. ఒక పాదాన్ని మొత్తం పూరకంగా వ్రాయాలంటే నాకు మన సొప్పలేదు. అందుకే, ఒక సంస్కృతనాటిక యొక్క అనువాదములో ఎత్తుగీతులు లేని సీసపద్యాలతో వ్రాసిన చిలకమర్తివారినే ప్రేరణగా ఎంచుకొని తప్పులేదనుకొని, దాన్ని యథాతథంగా ప్రచురించడానికి ధైర్యం చేసాను.

ఇవిగో చూడండి.

हम ने मोहबतों के नशे में आ कर उसे खुदा बना डाला ,
होश तब आया जब उसने कहा की खुदा किसी एक का नहीं होता
ద్వి. ప్రేమ మైకంబులో ప్రియురాలి నొక్క
దేవత నా నిల్పఁ దిగిపోయె మత్తు
దైవ మొక్కని సొత్తు తాను కా దనఁగ

మఱొక విధంగా

ద్వి. ప్రేమమైకంబులో ప్రియురాలి నొక్క
దేవతామూర్తిగా దెలిపి పూజింప
దిగిపోయెఁ నా మత్తు దిగ్గున జూడ
దైవ మొక్కని సొత్తు తాను కా దనఁగ

हाथों के लकीरों पे मत जाऐ ग़ालिब ,
नसीब उनके भी होते हैं जिनके हाथ नहीं होते
ద్వి. హస్తరేఖల నరయ నొసటిరాత
హస్తవికలు నెట్లు నమరింప జేతు

ये बुरे वख्त , ज़रा अदब से पेश आ
क्योंकि वख्त नहीं लगता,वख्त बदलने मे
ద్వి. దుర్దశ ఘటియింప త్రోయకు నన్ను
క్షణమాత్రమున్ మారు కాలమ్ము తీరు

సమస్యలూ సమాధానాలు

ఈ మధ్యకాలంలో ఫేస్బుక్కులో దొరికిన సమస్యలకు, శంకరాభరణము బ్లాగులో తగిలిన ప్రశ్నలకూ పూరణలు వ్రాసాను. అన్నిటినీ కలిపి ఒకటపాలో ఉంచుదా మనిపించి చేస్తున్న పని ఇది.

సమస్య - మాయని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా
దీనికి ఏడు పూరణలు

కం. తోయజనేత్రుం డవనీ
నాయకు డనఘు డమితసుగుణాకరు డిహసం
ధాయకు గని తారకరా
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

కం. మాయ మన తండ్రిని వలచి
పాయని ప్రేమ ప్రకటించి పతిగ గొలువ న
మ్మా యని పిలువం సరిగా
మా యని యనినంత మాయ మా యమ్మౌగా

కం. మాయా మోహావేశన
భూయిష్టంబగు జగతిని పురహరు నరనా
రాయణ సఖు భవహరసో
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

కం. బోయడు పులుగుపయి శరము
వేయగ నజు మాయగప్పె విప్రుని ఛందో
గేయము నుబికె నిషాదుని
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

కం. మాయోపాయంబులను స
హాయత్వంబుగ నిడుకొని అల్లరిపనులన్
జేయు పిశాచులతో హను
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

కం. బోయగ బ్రతుకుచు నఘముల
హేయపు మాయల నణగుచు నినకుల చంద్రున్
బ్రాయికముగ దలచుచు రా
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

కం. బోయగ బ్రతు కీడ్చుచు గడు
రోయుచు మాయల నణగుచు రూపఱుచున్ భ
ద్రాయితమూర్తిని రఘురా
మా యని యనినంత మాయ మాయమ్మౌగా

సమస్య - నన్నయ్యకు సముడనేను నా గ్రామమునన్
దీనికి ఐదు పూరణలు

కం. చెన్నుగ నంకోపరులను
విన్నాణముతోడ నడిపి వింతలు జేయన్
భిన్నానుశాసనుండన్
నన్నయ్యకు సముడనేను నా గ్రామమునన్

దుశ్శాసనుని, అన్నయ్య - కలిపి దుశ్శాసను నన్నయ్య. ఇత్వసంధి అనుకుంటాను. ఇది పెద్దలకు సమ్మతము కాదని అనుకుంటా.
కం. దున్నల బోలిన నూర్గుర
పిన్న సహోదరుల బడసి పెద్దన్నయితిన్
మన్ననలన్ దుశ్శాసను
నన్నయ్యకు సముడ నేను నా గ్రామమునన్

౨. జగనన్నయ్య - జగన్, అన్నయ్య లేక జగనన్న, అయ్య. ఏ విధంగా విడగొట్టినా సమ్మతమే.
ఉన్నవి పలు వ్యాపారము
లన్నిట లాభముల బడసి ఆర్జించితి నే
మిన్నుల నంటుగృహము జగ
నన్నయ్యకు సముడ నేను నా గ్రామమునన్

కం. ఖిన్నుల నాపన్నులను ప్ర
సన్నుల జేయు రఘురామచంద్రుని భక్తిన్
బున్నెము లార్జింపన్ గా
నన్నయ్యకు సముడనేను నా గ్రామమునన్

కం. అన్న లిరువురికి భేదము
లున్నవి గుణగణము లరయ నోడింతును పె
ద్దన్న నతిసులభముగ చి
న్నన్నయ్యకు సముడనేను నా గ్రామమునన్

సమస్య - కోర్కె తీఱిన భక్తుడు గొల్లు మనియె
తే. ఒంటికంటి యంధత్వంబు నొక్క డడిగె
బ్రక్కవానికి రెండురె ట్లెక్కు డడిగి
రెండు గనుల కోల్పోయెను రిత్త వరముఁ
గోర్కె తీఱిన భక్తుడు గొల్లు మనియె

సమస్య - మారుతి యేతెంచె సీత మాయం బయ్యెన్
కం. ధారుణి కూతును తమ లం
కా రాణిగ జూచెదమను కలలను, గను నా
పౌరుల దహించి వైచుచు,
మారుతియే తెంచె సీత మాయం బయ్యెన్

న్యస్తాక్షరి,  గ్రీష్మఋతువును గూర్చి ఆటవేలది. వడగాలి పాదాంతాక్షరాలుగా ఉండాలి.
ఆ. మాడుచున్న మాడుమంటల దిగద్రావ
చేత సురటి తలకు జెట్టునీడ
వేసవి జనులకును వెఱ్ఱు లెత్తింపగా
చల్ల గావలయును చల్లగాలి

సమస్య - గురువుల విలువౌను సున్న కువలయ మందున్ 
రెండు పూరణలు
 
కం. అరయగఁ నాలుగు మాత్రలఁ
దొరకొను గణముల కుదురుగ దొరకును కందం
బిరవుగ, నందు నల గణపు
గురువుల విలువౌను సున్న కువలయ మందున్

కం. సరసిజ మన్నను సరవిఁ బి
సరుహ మనిన నొగి కుముదము జలజము లన్నన్
సరళం బగు లెక్కింపన్
గురువుల విలువౌను సున్న కువలయ మందున్

కువలయ మంటే పద్మము, మిగతా పదాల అర్థమూ అదే

థాయ్మామిడి, బంగినపల్లి పోరు

కం. స్వాదు ఫలంబులఁ బరిఁ వ
స్తాదుల పోలికఁ నిలుప రసనములు బోరం
వేదిక లైనవి మధురం
బౌ దెలుగుదనంబు నెగ్గె బంగినపలులన్

సింగపూరులో థాయ్ మామిడి పండ్లు విరివిగా దొరుకుతాయి. బంగినపల్లులు కాస్త తక్కువే అయినా, పట్టువిడని విక్రమార్కులైన ఆంధ్రులకు అవీ లభ్యమే.

ఈ రెండు రకాల మామిడులు, రూపులో కాస్త వేఱుగా ఉంటాయి. థాయ్మామిడి పొడవుగా నాజూకుగా, మేను బిగువుగా ఉండి, నోరూరించే లాగ ఉంటుంది. బంగినపల్లి గురించి చెప్పేదేముంది, బొద్దుగా, గుండ్రంగా, ముద్దుగా ఉంటుంది. రెంటికీ కండ బాగానే ఉంటుంది.

థాయ్మామిడిలో రసాలవలే పీచు ఎక్కుడుగా ఉంటుంది.

ఈ రెండు రకాల మామిళ్లూ నా నాలికనే న్యాయనిర్ణేతగా చేసుకొని, బరిలోకి వస్తాదులవలే దిగినాయి. ఆరేడేళ్ల క్రింద మొదలయిన పోరు ఇంకా సాగుతూనే ఉన్నది. ప్రతి ఏడూ నా నాలుక రెండు రకాల మామిళ్ల రుచి దెబ్బలు తింటూనే ఉన్నది.

తీపిలో థాయ్మామిడిని, తింటూంటే నోటిని కప్పివేసే సువాసనలో బంగినపల్లిని వేఱువేఱుగా చూస్తే గెలిచేవి ఏవీ నా కంటబడలేదు.

కానీ రెంటినీ పోల్చాలంటేనే కాస్తు చిక్కు.

చివరకు నాలుక తెలుగుదైపోయింది. బంగినపల్లి తెలుగుదనంతో పోరాటాన్ని ప్రతి ఏడూ కొద్దిపాటి అంకెలతో గెలిచేస్తూనే ఉన్నది.

పిట్టిపోరూ పిట్టపోరూ పిల్లి దీర్చినట్టు, ఈ మామిళ్ల పోరు నా నాలుక తీర్చుతోంది.

హనుమజ్జయంతి పద్యము - సీసపద్యము వ్రాస్తే తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు

హనుమజ్జయంతి సందర్భంగా, వైశాఖబహుళదశమి నాడు (మే ౨౦౧౫) పద్య మొకటి అల్లుదామని ఉదయాన్నే మొదలు పెట్టాను.

వ్రాసిన పద్యమిది.

సీ. చంటి పాపడ వయ్యు మింటి పం డనుకొని
సెగల గోళంబు పై కెగసినావు
బాలుండవై పలువేలుపుల కృపకు
బాత్రమై విద్యల బడసినావు
పెరిగి సుగ్రీవుని ప్రియసఖుడవు నయి
శ్రీరాము సఖ్యతఁ జేర్చినావు
సరవి నయోనిజ జాడ తెలియ రిపుం
గెలువ జలనిధి లంఘించినావు

తే. వృద్ధరూపము గ్రుద్ధుని భీముని బల
మల్పమని తెలిపి గరువ మడచినావు
రామభక్తికి రూపమై భూమిజనుల
నిండు హృదయములం జిరంజీవి వీవు

పద్యం చదువుతూంటే, మధ్యలో  అక్కడక్కడా నడక నట్టుపడినట్టు అనిపిస్తుంది. భావము సులువుగానే తెలిసినా నడక కాస్త సడలితే సీసపద్యములోని అందం మందగిస్తుంది.

అదే విషయం చెప్పి ఛంద స్సనబడే ఫేస్బుక్కు సమూహములో,  ఎత్తుగీతిలోని పాదాలను ఎవఱైనా కాస్త మార్పుతో నడకను సవరింపగలరేమో చూద్దామని అదే ప్రశ్న వేసాను.

దానికి ప్రతిగా ధనికొండ రవిప్రసాద్ గారు చక్కటి మార్పును సూచించినారు.  పైన ఎఱుపు రం గద్దిన నాలుగవ పాదానికి వారు సూచించిన మార్పు లివిగో.

సరవి సీతాసాధ్వి జాడ కన్ గొని రిపున్ గెల్వ సంద్రమ్ము లంఘించినావు అంటే బాగుంటుంది.అలాగే "మల్పమని తెల్పి గర్వ మడంచినావు. వృద్ధ రూపాన ఇలా వాడితే బాగుండి నడక సాఫీ గా ఉంటుంది.సీసము , గీతి, మొదలైన వాతిలో భగణము, నలము అనే చతుర్మాత్రా గనాలు ఇంద్రగణాలే అయినప్పటికీ సాధ్యమైనంతగా పంచమాత్రలైన ఇంద్రగణాలు వాడితే ఈ పద్యాలు అందంగా ఉంటాయి.

రవిప్రసాద్ గారు సూచించిన మార్పుతో, సరవి సీతాసాధ్వి అంటూ నడక చాలా సులువుగా సాగిపోయింది.

అసలు, ఆ పాదము ఎలా తయారయ్యిందో చూస్తే సీసపద్యము వ్రాసే టప్పుడు తీసుకోవలసిన ఒక జాగ్రత్త సుస్పష్టమవుతుంది.  మొదటి మూడు పాదాలూ, ఏదో ఒక విధంగా,  చేత వ్రాసే సాధనమేదీ లేకుండా మనసులోనే పాడుకుంటూ వ్రాసినవి. సీసపద్యాన్ని వ్రాసుకుంటూ పాడితే, గణాలను కిట్టించినట్టు కాకుండా, చదువరులకు గతుకులు తెలియకుండా నడక సాగుతుంది. ఎందుకంటే, పాడుకుంటూ వ్రాస్తే మనకే ఆ గతుకులు ముందుగా తెలిసేది.  వెంటనే వాటిని సవరించడానికి ప్రత్యామ్నాయపదాలు వెతుకుకోవచ్చు.

నాలుగవపాదం, ఆ మాట కొస్తే, ఎత్తుగీతి మొత్తం, నేను కార్యాలయంలో కూర్చుని, పనిలో పడి, ఒక ప్రక్క ఆ పనులు చూస్తూ, మఱొక ప్రక్క వీలు దొరికినప్పుడు, చరములో చిన్న పదాలు చేర్చుకుంటూ వ్రాసినది. దాంతో, గణాలు కిట్టించడమే పనిగా మారింది కానీ, పాడుకొని పద్య మెంత చక్కగా సాగుతోందా అని చూసుకొనే వీలు కలుగలేదు. 

పద్యం పూర్తియిన పిమ్మట, మొత్త మొకసారి చదివితే, గతుకులు తెలిసాయి.  అలాంటప్పుడు పాదాన్ని మొత్తం తిరగవ్రాయాలి తప్ప చిన్న చిన్న మార్పులు పనికిరావు. రవిప్రసాద్ గారు చేసింది అదే పని.

తుది మాటగా, గీతపద్యాలు వ్రాసే వారు తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినది, పై అనుభవంతో బోధపడిన విషయ మేమిటంటే..

పద్యాలు పాడుకుంటూ వ్రాయాలి 

వ్యాసుఁడు

ఈ రోజు ఫేస్బుక్కులో ధనికొండ రవిప్రసాద్ గారు పూరించమని ఒక సమస్య నుంచారు.

వ్యాసుని వ్యాసు డందు రది భావ్యము గాదని నాకు దోచెడిన్.

దీనిని నేను పూరించిన విధానం పంచుకుందామని ఈ టపా వ్రాస్తున్నాను.

ముందుగా వ్యాసుని గూర్చి చదువుదామని ఆంధ్రభారతి నిఘంటువు తెరిచి చూస్తే ప్రస్తుత మహాయుగానికి ముందు ౨౭ మహాయుగాలలో, స్వయంభువు డాదిగా ఇరువది యేడుగురు వ్యాసులు వెలసి యున్నారని తెలిసింది.

ఆ విషయం పూరణకు నాంది పలికింది.

అబ్బా ఎంత కష్టమైన సమస్యరా  అని ఇంట్లో అందఱితో చెప్పాను. అమ్మ వెంటనే, కాశీపట్టణాన్ని శపించినవాడు వ్యాసుఁడు కదా, అది వాడి ఏదైనా పూరణ సాధించవచ్చునేమో చూడమంది. ముందుగా, కోపము లేని వ్యాసుడని లోకులు అనుకుంటారు కానీ అది నిజము కాదనే అర్థముతో పూరించవచ్చునేమో అని ఆలోచింపసాగాను.

కాసేపట్లో గ్రంథాలయానికి వెళ్లి పుస్తకాలు ఇవ్వాలి. మా అమ్మాయిని వెంటవేసుకొని నడిచాను. బుఱ్ఱలో నడుస్తున్నంత సేపూ సమస్యా పూరణమును గురించే ఆలోచన.

గ్రంథాలయంలో మా అమ్మాయిని తనపుస్తకాలవద్ద వదిలి, తీరికగా కూర్చుని చరము (మొబైన ఫోను) వాడుతూ పూరణ ప్రారంభించాను. గ్రాసము మొదటి పదము, దానికి తోడుగా భిక్షకుడని చేర్చాలి. గ్రాస తో వచ్చేది కాబట్టి, ఉత్పలమాల కాబట్టీ, ఆ పదం పైన జగణము (IUI) కావాలి. నిఘంటువులో భిక్షకునికి వేఱు పదాలేవేవి ఉన్నాయో వెతకగా, సంస్కృతపదమైన వినీపకుడు తగిలింది. ఇంకే, గ్రాస వినీపకుడు వచ్చేసింది. దానికి ఎదురుదెబ్బ తగిలించాలి కాబట్టి, సంధికలిసి దీర్ఘము రావాలి కాబట్టి, అపజయ పదాన్ని పట్టుకున్నాను. ఆ తరువాత మిగతావి తేలికగానే పూరించాను.

మధ్యలో, వ్యాసమహాముని భారత రచనను మదిలో ఉంటుకొని, అఖండవాక్ప్రవాహ అనే విశేషణాన్ని కూడ సిద్ధం చేసుకొని పెట్టాను. కానీ చివరకు అది వాడనే లేదు.

భూసురు, భానుతేజ సురపూజిత దివ్యపరాశరాత్మజున్ - ఈ పాదము మొత్తమూ గ్రంథాలయానికి నడుస్తున్నప్పుడే మనోఫలకముపై వ్రాసేసుకున్నాను.

దాంతో మూడు పాదాలు తయారైనాయి. అఖండవాక్ప్రవాహ విశేషణాన్ని వాడి మఱొక పాదము తయారు చేవవచ్చు, ప్రాసాక్షరయుక్తమైన పదం దొరకడం కొంచెం కష్టమవడం వల్ల, కాస్త శ్రమతో కూడిన పని.  చెప్పదలచుకొన్నది కూడా ఇమడడం కష్టమవుతుంది, ఎందుకంటే అఖండవాక్ప్రవాహము పాదము చివరలోనే అతుకుతుంది. అంటే పాదాంతము వఱకూ ప్రస్తుతమహాయుగవ్యాసుని గూర్చియే చెప్పాలి. అదే చేస్తే నాలుగు పాదాలు పూర్తయి, ఐదవ పాదము నాశ్రయింపవలసి రావచ్చు.

ఆలోచించి ఆ మార్గాన్ని విడిచి పెట్టి, సమస్యలో ఇచ్చిన పాదాన్ని మూడవది చేసి, సులువైన తెలుగులో నాలుగవ పాదాన్ని చకచకా పూరించేసాను. వ్యాసునిలో యకారము వడి అక్షరానికి, స్వయంభువులో రెండవ అక్షరానికి యతి కుదిరి పాదరచనా సౌలభ్యం చేకూరింది.

అలా పూరణ పూర్తయ్యింది. పూర్తి పద్యమిదిగో.

ఉ. గ్రాస వినీపకాపజయ కష్టవిజృంభిత శాపశస్త్రుడౌ
భూసురుఁ భానుతేజు సురపూజిత దివ్యపరాశరాత్మజున్
వ్యాసుని వ్యాసు డందు రది భావ్యము గాదని నాకు దోచెడిన్
వ్యాసులు పల్వు రుండగ స్వయంభువు వెంట మహాయుగంబులన్

అదండీ సంగతి.

నేపాల భూకంపము

నిన్న నా సహోద్యోగి మల్లికార్జున్ నాకు చిన్న సమస్యనిచ్చి పద్య మొకటి వ్రాయమన్నాడు. హిమాలయాల ప్రస్తావనతో నేపాల్ భూకంపాన్ని గూర్చి సీసపద్యము వ్రాయాలి, మానససరోవర ప్రసక్తి ఉండాలి కానీ వేఱొక అర్థముతో ఉండాలి. దానికి సమాధానంగా నేను వ్రాసిన పద్యమిది.

సీ. సకలలోకాధిపప్రకటదేవాళి మా
నససరోవరము లనలము లగుట
నా హిమవత్పర్వతాగ్ర మాగ్రహ మంది
క్రింది నేలలఁ నణగించె నేమొ
భూమాత లోకాన పొంగిన కుటిలత్వ
రీతులకు జలదరించె నేమొ
ప్రకృతమ్మపై దాడి వికృతమ్ముగ సలుపు
వికటులఁజూచి కంపించె నేమొ

తే. రాక్షసత్వము ప్రబలి, అరాచకమ్ము
లోక మంతట గెలిచి, ప్రలోభ మెగయ
నేమి శాపమో తగిలె నా భూమి జనులఁ
గాలరాచె నేపాళ భూకంప మిటుల

Facebook పద్యాలు

ముఖపుస్తకములో నేను ప్రచురించిన కొన్ని పద్యాలను ఇక్కడ సేకరించి పెడుతున్నాను.

సచిను తెందుల్కర్ క్రికెట్టాట నుండి విరమించుకొన్న సందర్భములో

చ. ఇరువది నాల్గు వత్సరములేపుగ కాసిన చెట్టువోలె నీ
పరువుల పంట పండె, యువభారతవీక్షకకోటితృప్తమై
పరగెను, క్రీడ లన్యముల పట్టము గట్టని వింతదేశపా
మరము నదృష్టమై వెలసె, మాన్యుడవైతివి దేశరత్నమా.


విజయనామ సంవత్సర కార్తికపౌర్ణమి నాడు, పెళ్లయి తొమ్మిదేళ్లు గడచిన సందర్భములో
 
ఉ. కార్తికపౌర్ణ మీ దినము, కమ్మని జ్ఞాపకముల్ జనించినే
స్ఫూర్తికి మారుపేరువయి, సుందరజీవన మార్గదర్శివై
భర్తకు తగ్గ భార్యవయి, పాయని స్నేహ సహాయమై, దయా
మూర్తివి నీవెయై నిలిచి, మోదము గూర్చితి తొమ్మి దేండ్లలో


తరుణ్ తేజపాలుడు చేసిన చెడుపనిపై

ఉ. అద్దపు మేడలోన నడయాడుచు నుండెడివాడు పోవునే
బ్రద్దలుసేయ నిండ్ల నితరత్ర, తెహల్కవిలేఖరాజు వే
సద్దులడప్పురాజు వలె, సారెకు తప్పుల త్రోవదొక్కచున్
దిద్దుటకేగె నన్యులను తేరగ, చిత్తము తత్తరించెనో


ఆమాద్మి పక్షానికి లభిస్తున్న మద్దతుచూసి కన్నుకుట్టి కొన్ని కూటములు చేస్తున్న చెడు పనులపై

ఉ. నీతిని నమ్మి కూటమిని నిల్పిన ధీరుడు కెజ్రివాలు ప్ర
ఖ్యాతి గడించె దేశమున, కల్మషపక్షము లీసడించి రా
పై తమ కారుకూతలను ప్రక్కకు త్రోయు ప్రజాళి నమ్మికన్
గోతుల త్రవ్వి మాన్పుటకు క్రొవ్విన మూఢులవోలె గూడిరే

కూటమి - party
కల్మష పక్షము - corrupt party

Toothbrush

తెలుగు పదం గుంపులో టూత్బ్రష్ పైన జరిగిన చిన్న చర్చ, అందులో రెండు కంద పద్యాలు, ఇవిగో


నేను -

క. పిలుతురు బ్రష్షని కుంచెను

సులువుగ నాంగ్లంబున, నతి సులువుగ టూతై
చెలగెను పల్లున్, వాటిని

కలగలిపి నుడివిన వచ్చు గాదా టూత్బ్రష్


Toothbrushను పల్లకుంచె లేక పంటికుంచె అని వ్యవహరించవచ్చునని నా ప్రతిపాదన.

ఏమంటారు.

నమస్సులు, గిరి


సుబ్బాచారి గారు - 

ఇదే ట్రూ ట్రాన్స్ లేషన్ అంటే. తెలుగువారికి చక్కని తెలుగు మాట ఉంది కదా అదే మొఖంపుల్ల. చక్కగా అలా పిలుద్దాం. నాలికబద్ద అనేది మరొకటి ఉందీ. అంటే టంగ్ క్లీనర్ అన్నమాట. అనువాదాలు చేసే ముందు మన తెలుగు పదాలు వెదుకుదాం. సుబ్బాచారి పులికొండ.

నేను - 

పద్యం హాస్యానికి :-)

క. మక్కికి మక్కీ యైనను

చక్కని యనువాదమెపుడు సరసమె చూడన్

ప్రక్కకు త్రోయన్ దగునే

చొక్కపు పదము పులికొండ సుబ్బాచారీ

కేవలం ట్రూ ట్రాన్స్లేషనని వదులుకోవద్దు, దేశ్యమైన పదము ఇప్పటికే ఉంటే అది వేఱు.

ముఖంపుల్లని నేను వినలేదు. నాలికబద్ద తెలుసు, వాడుతాను కూడా.

 

 

సుబ్బాచారి గారు - 

మా ఖమ్మంజిల్లా లో ఈ మాట చాలా విస్తృతంగా వాడుకలో ఉంది. మీ పద్య కళ కూడా బాగుంది.   సుబ్బాచారి

 

 

ఉ. నెత్తిన సేబుపండు బడి నెట్టన న్యూటను బుఱ్ఱగోఁకి బొ
ప్పెత్తిన మాడు మాటఁ దలపెట్టక భూతలమెట్లు గుంజెఁ బం
డిత్తెర గంచుఁ బ్రశ్నిడె సహేతుకకౌతుకమొప్పుటన్ కథన్
నెత్తిన రుద్దువారలకు నీదు గురుత్వ మపోహ భాస్కరా

http://hinduawaken.wordpress.com/2012/04/16/bhaskaracharyas-law-of-gravity-vs-newtons-law-of-gravity/

మక్ఖికిమక్ఖి - ఈగ పరిచయచిత్రం

సీ. బుద్ధిగడ్డిమెసవి శ్రద్ధసన్నగిలిన చవటడు బడికేగె చదువకుండ
వ్రాతపరీక్షల వానిపటిమ గన్న గుండుసున్నలె దేలు మెండుకొనుచు
గట్టెక్కు మార్గమ్ము గట్టిగా వెదకి నకలుకొట్టజూచె కుడికెలకువాని
వడివడిగ నకలువ్రాయుచునుండగ కంటబడెను వానికంతలోన

ఆ. ఈగ ప్రక్కవాని కాగితమున చచ్చి,
వేగ చవటకూడ ఈగబట్టి
తన జవాబుపత్రమునను మక్ఖికిమక్ఖి
యన్నమాటపుట్ట నతుకవెట్టె

(మెసవి - తిని, మెండుకొను - ఎక్కువై, కెలకు - ప్రక్క)

అదీ కథ. మక్ఖికిమక్ఖి అనే హిందీపదబంధ మలా పుట్టిందని మా ఆచార్యులు చెప్పగా విన్నాను. ఈగ చిత్రానికి సంబంధించిన చవిచూపుదృశ్యకం (ట్రెయిలర్) నేడు నా కంటబడింది. వెంటనే చిన్ననాటికథ జ్ఞాపకం వచ్చేసింది.

ఎందుకో తెలియాలంటే, మీ రీ రెండు పరిచయచిత్రాలూ చూడవలసిందే.

ఈగ చవి


The girl with the dragon tattoo



ఏమంటారు, మక్ఖికిమక్ఖియేనా?

Andriod OS

ఉ. బాగుగ బాగుబాగని సెబాసని మెచ్చుచు దేవులాటకున్
వేగుకు సాంఘికాల్లికకు వెఱ్ఱిగ వాడిన భారతీయులన్
యే గతిలేని వారలని యెంచినదా వ్యతిరేకరూపమై
గూగులు భారతీఖతుల కూర్పక యాండ్రయిడోయసందునన్

నిన్ననే యాండ్రాయిడులో భారతీయ ఖతులకు సహకారము లేదని తెలిసింది. ఈ విషయంలో ఆపిలువాడిది పైచేయే, ఐఓఎస్ లో తెలుగు అక్షరాలు ఎంత ముద్దుగా కనిపిస్తాయో..

అమ్మ చేతి మిఠాయి

ఉ. డస్సిన దేవతల్ తొలుత ఠావులు దప్పిన వారలయ్యు తే
జస్సు సుధారసంబులు రసాగ్రము లంటిన పొందినట్లు నే
నుస్సురుమంచు కొల్వు డిగి ఓపికలేమిడివాఁడి యుండ తా
లెస్సగ పెట్టె నమ్మ చిగిరించితి మైసురుపాకు ముక్కకున్

అధికారి కోపము

ఉ. నాయకు డప్పుడప్పుడు తనంతట తానుగ రోషతాపకో
పాయుతుడై గుదగ్గిలు టపాసయి ప్రేలుటజూచినంత నథ
స్స్థాయులు దిద్దుకొందు రతితత్తరపాటున వర్తనంబులన్
చేయని తప్పులందఱికి చేసినవట్టులదోచు భీతితోన్

నాయకుడప్పుడప్పుడు - అధికారములోన ఉన్నవాడు కొన్నివేళలలో,
a leader at times
తనంతట తానుగ - ఏ కారణములేక,
for no reason and on his own volition
రోషతాపకోప + అయుతుడై - చిరాకు వేడిమి వల్ల జనించే కోపముతో,
gets angry and irritated
గుదగ్గిలు టపాసయి - ముడ్డిక్రింద అగ్గిరగిలిన టపాకాయలాగ,
like a bomb with its fuse lit on the backside
ప్రేలుటజూచినంత - పేలడం చూచిన తోడనే,
seeing him shout (literally, blasting out)
అథః +స్థాయులు - అతని క్రింద పనిచేసే వాళ్ళు (క్రింది స్థానాలలో ఉండే వాళ్ళు),
the subordinates
దిద్దుకొందురు - సరి చేసుకుంటారు,
rectify
అతితత్తరపాటుల - తికమకపడుచూ,
in confusion
వర్తనంబులన్ - తమ ప్రవర్తనను,
their behavior
చేయని తప్పులందఱికి - తాము చేయని తప్పులు కూడా అందఱికీ,
the mistakes uncommitted by any and all
చేసినవట్టుల - చేసామేమో అనే అనుమానము,
seem like committed to each
తోచు భీతితోన్ - కలిగించే భయము వలన,
due to fear

A leader who is inexplicably angry and blasts his subordinates, will see them rectify their behavior in confusion as they fearfully search for faults in their own conduct. (Thanks to author Tom Wolfe)

హారీ పోటరు గురితప్పింది

తే. పోట రభిమాని గాను నే పూర్వమెపుడు
కాని కడపొత్తమున స్నేపుకథకు కన్ను
చెమఱె నట్టి బాధ జనియింపమి చరమపు
చిత్రము గురితప్పినదని చెప్పదగును

Never been a Potter fan, but Snape's story in the last installment got me. The final movie fails on that count, so I count it a failure.

Google plus

అల్లిక నెలవుగ పటుతరాధిపత్య
మును నెలకొలుపుకొను నెపమున సలిపె ప
లు జతనములొగి మున్ గూగులు ఫలదంబు
గాని వేవుబజ్జార్కుటుగా, నిలుచునొ
లేదొ స్నేహవలయముల జాదుకొన్న
కూడికగ ప్రజకెదుట తానూడిపడగ

గొంతెమ్మ కోర్కెలు

ఉ. సత్పురుషుండు కావలె, కుశాగ్రమతిన్ చెలువొందు విజ్ఞుడే
తత్పరిపక్వ భాతి సహితామిత భూతి గడించి, పొందు మ
చ్చిత్పరిపూర్ణ ప్రేమము విచిత్ర చమత్కృత కృత్య పూర్ణుడై,
మత్పతియై తరించు నరమాన్యుడు క్ష్మాసురుడై జనించుచో

తాత్పర్యము. నాకు మంచి స్వభావము గల మగవాడు కావలెను. పదునైన బుధ్ధిబలము గలిగి, యట్టి పరపక్వ విజ్ఙతకు తోడుగా అమితములౌ సంపదలు గడించిన వాడైయుండవలెను. చతుర సరసుడై యుండిన వాడు, ఇతరుల గౌరవమునందిన వాడు, బ్రాహ్మణుడై పుట్టిన యెడల, నా యొక్క ప్రేమకు పాత్రుడై, నా పతియై తరియించు గాక.

తే. భరతఖండంబు పరదేశవాంఛ వీడి
శీతలావరణంబుల జీరలాడి
ఘర్మకణధారలోడ్చక కష్టమూని
పచ్చపత్రము గెలిచిన వాడె వలయు

తా. భారతదేశమును వీడి శీతల ప్రదేశాలలో తన గృహము నేర్పఱచుకొని చెమట లోడ్చు టక్కరలేని కష్టముల భరించి పచ్చపత్రము (గ్రీన్కార్డు) సాధించినవాడు కావలెను.

కం. సత్యవచో తేజమునన్
సత్య హరిశ్చంద్రుని సరిసామ్యతవలయున్
నిత్య నెల జవ్వని వనుచు
ప్రత్యహమున్నను పొగడు నిబధ్ధత నందున్

తా. అనుదినము నా అందచందములను పొగడుటలో సత్యహరశ్చంద్రుని పోలిన సత్యవ్రతుడు కావలెను.

సీ. దాక్షిణ్య నాయకత్వంబున కృష్ణుడె
కావలయు నెఱసఖ్యత నెఱపుచు
నా యొక తోడనె, పాయక నాతోడు
నిలువంగ వలె నయోనిజ నిజసఖుని
వలె తలిదండ్రుల పల్కుల వమ్ముజే
సిన గాని నా యానతిని వలదన
క, నరసింహుని పోలికన్నుండియును నాత్మ
గేహమున బిడాలదేహు మాడ్కి

ఆ. నణిగి మణిగి యుండి యడుగులకు మడుగు
లొత్త వలయు నది మహత్తర మను
భావమున, నల కలజనావనుడెదురైన
వరుని జేతు వేచి వత్సరంబు.

తా. కృష్ణుని పోలిన సరసుడు, పల్కాంతలను సమముగా చూచుకొను నేర్పరితనము కలవాడయ్యు నా యెడనే ప్రేమకలిగిన వాడై యుండవలెను. సీతను వీడని రాముని వలె యుండి, తలిదండ్రుల నైన యెదిరించవచ్చుగాని నా యాన మీఱరాదు. పరజనులకు నరసింహుని వలె అగుపించవలె గాని, నా ముంగిట పిల్లివలె వ్యవహరించ వలెను. అట్టి గొప్పవా డెదురైనచో వానిని యొక సంవత్సరము వేచి చూడుమని, ఆవల పెండ్లయాడుదును.

అదండీ సంగతి.

పెళ్ళి కుమార్తెలకు నచ్చు వరు డెటువంటి వాడై యుండవలెనో కనుగొనుటకు నేటి అంతర్జాల పెళ్ళిపేరమ్మగూళ్ళు చూచిన తెలియును. అధిక సందర్భములలో పెళ్ళి కాని వారికి కళ్ళు తిరగడము, పెళ్ళైనవారికి కడుపుబ్బ నవ్వు రావడము తథ్యము. మీ కొఱకై ఒక మచ్చుతునక ఇదిగో...

(సందీప్ గారి టపా నుండి తీసుకున్నది)

(From a telugumatrimony profile:)
I want to look for a person who is really
- more than caring, affectionate, honest, disciplined, respectful
- who value for people and a responsible person.
- Not the least to mention should be settled abroad,
- have work permit
- fair and handsome
- may be willing to wait for an year so that we can get some time to discuss things
- Should be jovial, fun-loving
- love travelling, straight forward, friendly, traditional, trendy
- a perfect "man"
- belonging to VV - VAIDIKI family only.
- Note: I dont prefer to have an age gap of >3 years.

Thanks

శ్రీ రామ నవమి

సత్యవాక్పరిపాలనన్, మనుజాళి హృత్కమలంబులన్
నిత్యనిర్మల కాంతిరేఖల నింపు సద్విలసత్కృపన్,
భృత్యుకోటి రహింపగన్ సదభీష్ట సిధ్ధులొసంగుటన్,
స్తుత్యమాన సమానులెవ్వరు సూర్యవంశ నృపోత్తమా

శ్రీ రామ నవమి మహోత్సవమున మీకు సకలశుభములు కలుగు గాక